El Niño ka filluar zyrtarisht më 11qershor 2026 dhe parashikohet të intensifikohet në një El Niño shumë të fortë ose “Super El Niño”, me ndryshime të mëdha në modelet globale të motit dhe një klimë edhe më të nxehtë, sipas një raporti të ri të publikuar nga Administrata Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike (NOAA).
“El Niño” (që në spanjisht do të thotë “djali”) është një fenomen klimatik që ndodh çdo 2 deri në 7 vjet dhe zgjat rreth 9 deri në 12 muaj.
Normalisht, gjatë kushteve “ENSO-neutral” (kur nuk ka El Niño apo La Niña), erërat tregtare lëvizin nga lindja në perëndim përgjatë ekuatorit, duke shtyrë ujin e ngrohtë sipërfaqësor nga Amerika e Jugut drejt Azisë. Kur ky ujë largohet, uji i ftohtë nga thellësitë ngrihet në sipërfaqe, një proces i quajtur “upwelling”.
La Niña është faza e kundërt e El Niño. Gjatë saj, erërat tregtare janë më të forta se zakonisht, duke shtyrë më shumë ujë të ngrohtë drejt Azisë dhe duke lejuar ngritje më të madhe të ujit të ftohtë në Paqësorin lindor. Kjo zakonisht sjell temperatura më të ulëta globale dhe ndryshime të kundërta të motit krahasuar me El Niño.
Qendra e Parashikimit Klimatik e NOAA-s i jep këtij El Niño një mundësi prej 63% për t’u bërë një ngjarje “shumë e fortë” (Super El Niño) dhe një nga ngjarjet më të mëdha El Niño në regjistrimet historike që datojnë që nga viti 1950. NOAA i jep gjithashtu 100% gjasa që El Niño të vazhdojë gjatë vjeshtës dhe gjasa jashtëzakonisht të larta që të vazhdojë edhe gjatë dimrit.
Megjithatë, disa modele sezonale sugjerojnë një skenar edhe më ekstrem. Temperaturat në rajonin kyç të Paqësorit tropikal mund të arrijnë deri në +3°C mbi normalen, ndërsa disa shkencëtarë vlerësojnë se ky fenomen mund të rivalizojë ngjarjet më të fuqishme të njohura në rreth 150 vitet e fundit.
Gjatë një El Niño, këto erëra dobësohen ose ndryshojnë drejtim, duke bërë që uji i ngrohtë të shpërndahet më në mënyrë të barabartë në të gjithë Paqësorin. Kjo ndikon në reshje, erëra dhe temperaturat globale.
Për krahasim, El Niño i viteve 1877–78, i konsideruar si një nga më të fortët në histori, shkaktoi thatësira ekstreme dhe uri në shumë rajone, duke kontribuar në vdekjen e rreth 4% të popullsisë globale të asaj kohe, afërsisht 50 milionë njerëz.
Sipas ekspertëve, ndryshimet klimatike mund ta përforcojnë edhe më tej ndikimin e El Niño-s, duke rritur rrezikun për valë të forta të të nxehtit, thatësira, reshje ekstreme dhe ngjarje të tjera të motit në mbarë botën.
Gjatë muajve të fundit, sasi të mëdha uji jashtëzakonisht të ngrohtë janë zhvendosur nga Paqësori perëndimor drejt Paqësorit tropikal lindor, të shtyra nga ndryshimet në erëra.
Ky ujë jashtëzakonisht i ngrohtë ka udhëtuar rreth 180 deri në 300 metra nën sipërfaqen e oqeanit dhe po fillon të ngrihet drejt sipërfaqes së detit mijëra kilometra më në lindje, më afër Amerikës së Jugut. Dinamika të ngjashme janë vërejtur gjatë Super El Niño-ve të mëparshme.
Ngjarjet Super El Niño janë relativisht të rralla, me më të fundit që kanë ndodhur në vitet 2015–16, 1997–98 dhe 1982–83.
Për shkak se El Niño përfshin transferimin e një sasie të madhe energjie termike nga oqeani në atmosferë, ky fenomen ka gjithashtu pasoja për klimën globale. Ai rrit temperaturat mesatare globale të sipërfaqes mbi trendin e ngrohjes së shkaktuar nga njeriu, duke rritur ndjeshëm gjasat që viti 2027 të bëhet viti më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë.
Si mund të ndikojë El Niño në botë?
El Niño rrit gjasat për ekstreme të motit dhe klimës, përfshirë valët e të nxehtit, përmbytjet dhe thatësirat, varësisht nga rajoni.
Sipas hartave klimatike të ndikimeve tipike të El Niño-s, pjesë të Amerikës së Jugut, Afrikës Lindore dhe jugut të Shteteve të Bashkuara zakonisht përjetojnë reshje mbi normalen dhe rrezik më të lartë për përmbytje. Në anën tjetër, Australia, Indonezia, India, pjesë të Azisë Juglindore dhe Afrikës Jugore shpesh përballen me reshje nën normalen, temperatura më të larta dhe rrezik të shtuar për thatësira.
Në verë, reshjet monsonike reduktohen në Indi dhe Azinë Juglindore, gjë që mund të përkeqësojë ekstremet e nxehtësisë. Australia dhe Indonezia janë veçanërisht të prekura nga thatësirat, valët e të nxehtit dhe zjarret. Karaibet gjithashtu shpesh përjetojnë kushte më të thata gjatë El Niño-s.
Ndërkohë, disa pjesë të Amerikës Jugore, veçanërisht Peruja, janë të prira ndaj reshjeve të dendura dhe përmbytjeve për shkak të afërsisë me ujërat jashtëzakonisht të ngrohta të Paqësorit.
Sipas modeleve klimatike dhe ngjarjeve të kaluara, disa rajone mund të përballen me reshje dhe përmbytje më të mëdha se normalja, ndërsa të tjera me thatësira të zgjatura dhe valë intensive të nxehtit.
Në Amerikën e Jugut, veçanërisht përgjatë bregdetit të Paqësorit, priten reshje të dendura dhe rrezik më i lartë për përmbytje. Në të kundërt, pjesë të mëdha të Brazilit verior dhe rajone të tjera tropikale mund të përballen me mungesë reshjesh dhe thatësira.
Në Amerikën e Veriut, jugu i Shteteve të Bashkuara zakonisht përjeton kushte më të lagështa dhe reshje më të shumta, ndërsa pjesë të veriut dhe veriperëndimit mund të kenë kushte më të thata.
Europa Mesdhetare, përfshirë rajone pranë Italisë, Ballkanit dhe Turqisë, shpesh përjeton periudha më të lagështa gjatë El Niño, ndërsa ndikimet në pjesët veriore të kontinentit janë më të kufizuara.
Në Azi, një nga ndikimet më të rëndësishme është rreziku i thatësirave në Indi, Indonezi dhe pjesë të Azisë Juglindore. Kjo mund të ndikojë drejtpërdrejt në prodhimin bujqësor dhe furnizimin me ushqim për qindra miliona njerëz.
Australia është ndër rajonet më të prekura nga El Niño. Shumica e vendit përballet me reshje nën normalen, temperatura më të larta dhe rrezik të shtuar për zjarre dhe thatësira.
Në Afrikë, ndikimet ndryshojnë sipas rajonit. Disa pjesë të Afrikës Lindore mund të kenë reshje më të shumta, ndërsa Afrika Jugore shpesh përballet me periudha më të thata dhe më të nxehta.
Uraganet dhe stuhitë
Ndërsa El Niño mund ta fuqizojë sezonin e uraganeve në Paqësorin qendror dhe lindor, ai zakonisht kufizon numrin e uraganeve në Atlantik. El Niño-t më të fortë kanë tendencë t’i bëjnë këto ndikime më të theksuara.
Oqeanet dhe ekosistemet
Ngjarjet El Niño mund të çojnë në valë të gjera të nxehtësisë detare dhe zbardhje të koraleve, për shkak të ndjeshmërisë së tyre ndaj temperaturave më të larta të oqeanit. Vetë valët e nxehtësisë detare mund të ndikojnë gjithashtu në modelet rajonale të motit.
Ndikimet ekonomike
Studimet kanë treguar se El Niño-t e fortë mund të ngadalësojnë rritjen ekonomike të vendeve përmes humbjeve nga fatkeqësitë natyrore, ndërprerjeve në furnizimin me ushqim dhe dëmtimeve në bujqësi.
Megjithatë, duhet theksuar se këto paraqesin ndikimet tipike të El Niño. Çdo ngjarje është e ndryshme dhe intensiteti apo shpërndarja e ndikimeve mund të ndryshojë nga një rast në tjetrin. /MeteoKosova/
