Pasoja shkatërruese për botën: Rryma e Atlantikut drejt kolapsit, rrezik për dimra ekstremë në Evropë

Një sistem kyç i rrymave të Oqeanit Atlantik, i njohur si Qarkullimi i Përmbysjes Meridionale të Atlantikut (AMOC), mund të jetë shumë më afër kolapsit sesa kanë sugjeruar vlerësimet e mëparshme, sipas dy studimeve të reja shkencore që po ngrenë shqetësim të madh në komunitetin klimatik.

AMOC është një pjesë thelbësore e sistemit klimatik global që transporton ujërat e ngrohta nga tropikët drejt Atlantikut verior, ku ato ftohen dhe fundosen, duke krijuar një “rrip transportues” oqeanik që ndihmon në rregullimin e klimës së Tokës.

Sipas studiuesve, kjo rrymë tashmë është në gjendjen e saj më të dobët në rreth 1,600 vitet e fundit si pasojë e ngrohjes globale. Shkencëtarët kanë vërejtur edhe shenja të hershme të një pike kthese, duke ngritur frikën se sistemi mund të hyjë në një fazë të pakthyeshme dobësimi apo edhe kolapsi gjatë këtij shekulli.

Modelet klimatike kanë dhënë më parë rezultate shumë të ndryshme, nga një ngadalësim i vogël deri në rreth 70% deri në vitin 2100, në varësi të skenarëve të emetimeve. Por kërkimet e reja që kombinojnë vëzhgimet reale të oqeanit me modelet kompjuterike sugjerojnë një pamje më shqetësuese dhe më të ngushtuar të pasigurisë.

Analizat paraprake vlerësonin një afat kohor për rënien midis 2025 dhe 2095, me një vlerësim qendror prej 2050, nëse emetimet globale të karbonit nuk reduktohen.

Një studim i publikuar në Science Advances vlerëson se AMOC mund të dobësohet me rreth 42% deri në 58% deri në vitin 2100, në një skenar mesatar të emetimeve, një nivel që shkencëtarët e konsiderojnë shumë afër një pike kthese. Një tjetër analizë sugjeron një ngadalësim rreth 51% deri në fund të shekullit, duke e përforcuar idenë se modelet më “pesimiste” mund të jenë më të afërta me realitetin.

“Ne jemi më afër një gjendjeje kritike që është shqetësuese,” tha klimatologu Valentin Portmann, një nga autorët kryesorë të studimeve, duke theksuar se ngadalësimi i AMOC është më i madh se sa mesatarja e parashikuar nga modelet klimatike.

Shkencëtarët paralajmërojnë se një kolaps i mundshëm i këtij sistemi do të kishte pasoja të mëdha globale. Në Evropë mund të sjellë dimra shumë më të ashpër dhe ndryshime ekstreme të klimës, në Afrikë dhe Azinë Jugore thatësira të rënda që do të preknin furnizimin me ushqim, ndërsa në Amerikën e Veriut rritje të nivelit të detit dhe ndryshime të mëdha të qarkullimit atmosferik.

Sipas ekspertëve, ngrohja e Arktikut po e ngadalëson procesin: uji i oqeanit ftohet më pak, bëhet më pak i dendur dhe fundoset më ngadalë. Kjo krijon një efekt zinxhir që rrit edhe më shumë ngadalësimin e rrymës.

“Ky është një rezultat shumë shqetësues. Modelet që tregojnë dobësim të fortë të AMOC deri në vitin 2100 rezultojnë të jenë më realistet,” tha Stefan Rahmstorf nga Instituti Potsdam për Kërkime të Ndikimit Klimatik, i cili prej dekadash studion këtë sistem.

Ai shtoi se ekziston rreziku që pika e kthesës së pakthyeshme mund të arrihet brenda këtij shekulli, diçka që shkencëtarët e konsiderojnë jashtëzakonisht serioze për stabilitetin klimatik të planetit.

Studiues të tjerë theksojnë se, megjithëse mbetet ende debat shkencor mbi intensitetin e saktë të dobësimit, fakti që AMOC po ndryshon është i padiskutueshëm. Edhe një dobësim i konsiderueshëm mund të sjellë ndikime të mëdha në dekadat e ardhshme.

Shkencëtarët theksojnë se AMOC është një sistem shumë kompleks dhe i ndjeshëm ndaj ndryshimeve të vogla në kripësinë dhe dendësinë e ujërave të Atlantikut, prandaj parashikimet e sakta mbeten sfiduese.

Megjithatë, konsensusi shkencor po forcohet: rryma kryesore e Atlantikut po dobësohet dhe rreziku i një kolapsi në të ardhmen nuk mund të përjashtohet më si një skenar ekstrem.

Nëse kjo ndodh, ndikimet do të ndiheshin në shkallë globale, duke ndryshuar rrënjësisht klimën në hemisferën veriore dhe më gjerë. /MeteoKosova/