{"id":1412,"date":"2022-02-13T19:22:58","date_gmt":"2022-02-13T18:22:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.meteokosova.com\/?p=1412"},"modified":"2022-06-05T16:47:37","modified_gmt":"2022-06-05T14:47:37","slug":"ndryshimet-klimatike-uraganet-do-te-zgjerohen-ne-rajone-me-te-populluara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/ndryshimet-klimatike-uraganet-do-te-zgjerohen-ne-rajone-me-te-populluara\/","title":{"rendered":"Ndryshimet klimatike: Uragan\u00ebt do t\u00eb zgjerohen n\u00eb rajone m\u00eb t\u00eb populluara"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Ndryshimet klimatike do t\u00eb zgjerojn\u00eb gam\u00ebn e cikloneve tropikale, duke i b\u00ebr\u00eb miliona m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb preksh\u00ebm ndaj k\u00ebtyre stuhive shkat\u00ebrruese, thot\u00eb nj\u00eb studim i ri.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aktualisht, k\u00ebto ciklone &#8211; ose uragane si\u00e7 njihen gjithashtu &#8211; kufizohen kryesisht n\u00eb rajonet tropikale n\u00eb veri dhe n\u00eb jug t\u00eb ekuatorit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por studiuesit thon\u00eb se rritja e temperaturave do t\u00eb lejoj\u00eb q\u00eb k\u00ebto ngjarje t\u00eb motit t\u00eb formohen n\u00eb gjer\u00ebsin\u00eb e mesme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo zon\u00eb p\u00ebrfshin qytete t\u00eb tilla si Nju Jorku, Pekini, Bostoni dhe Tokio.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studimi \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb revist\u00ebn Nature Geoscience.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shkenc\u00ebtar\u00ebt e p\u00ebrfshir\u00eb thon\u00eb se puna e tyre tregon se deri n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij shekulli, ciklonet ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb ndodhin n\u00eb nj\u00eb gam\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb se sa kan\u00eb ndodhur p\u00ebr tre milion\u00eb vjet.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>A \u00ebsht\u00eb &#8220;hidrogjeni blu&#8221; p\u00ebrgjigja e Japonis\u00eb ndaj qymyrit? <\/li><li>Kat\u00ebr m\u00ebnyra t\u00eb lira p\u00ebr t\u00eb kursyer energji n\u00eb sht\u00ebpi k\u00ebt\u00eb dim\u00ebr <\/li><li>Adoleshent\u00ebt dhe murgesha q\u00eb luftojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb minier\u00eb qymyri<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kur stuhia subtropikale Alpha zbarkoi n\u00eb Portugali n\u00eb shtator 2020, shkalla relativisht e vog\u00ebl e d\u00ebmit t\u00eb shkaktuar nga cikloni b\u00ebri pak tituj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por p\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt kjo ishte nj\u00eb ngjarje mjaft e r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ne nuk e kishim v\u00ebzhguar k\u00ebt\u00eb m\u00eb par\u00eb,&#8221; tha Dr Joshua Studholme, nj\u00eb fizikant nga Universiteti Yale.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ju kishit nj\u00eb lloj stuhie tradicionale t\u00eb gjer\u00ebsis\u00eb gjeografike t\u00eb mesme, t\u00eb asaj lloji t\u00eb dob\u00ebsuar, dhe n\u00eb dob\u00ebsimin saj, u krijuan kushtet e duhura p\u00ebr formimin e nj\u00eb cikloni tropikal, dhe kjo nuk i kishte ndodhur m\u00eb par\u00eb Portugalis\u00eb.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"976\" height=\"549\" src=\"http:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489966_hurricanes_vir_2017251_lrg.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1413\" srcset=\"https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489966_hurricanes_vir_2017251_lrg.jpg 976w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489966_hurricanes_vir_2017251_lrg-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489966_hurricanes_vir_2017251_lrg-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489966_hurricanes_vir_2017251_lrg-18x10.jpg 18w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489966_hurricanes_vir_2017251_lrg-390x220.jpg 390w\" sizes=\"auto, (max-width: 976px) 100vw, 976px\" \/><figcaption>Tre uragane q\u00eb formohen n\u00eb brigjet e SHBA n\u00eb 2017<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dr Studholme \u00ebsht\u00eb autori kryesor i k\u00ebtij studimi t\u00eb ri, i cili projekton se nj\u00eb klim\u00eb ngroh\u00ebse do t\u00eb shoh\u00eb formimin e m\u00eb shum\u00eb prej k\u00ebtyre llojeve t\u00eb stuhive n\u00eb gjer\u00ebsin\u00eb e mesme, ku jeton shumica e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs dhe ku zhvillohet pjesa m\u00eb e madhe e aktivitetit ekonomik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ai shpjegoi se nd\u00ebrsa bota b\u00ebhet m\u00eb e nxeht\u00eb, ndryshimi i temperatur\u00ebs midis ekuatorit dhe rajoneve polare do t\u00eb ulet, dhe kjo do t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb rrjedh\u00ebn e rripit t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb er\u00ebrave (jet stream).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Normalisht, k\u00ebta lumenj ajri me lart\u00ebsi t\u00eb madhe veprojn\u00eb si nj\u00eb lloj roje kufitare p\u00ebr uraganet, duke i mbajtur ata m\u00eb af\u00ebr ekuatorit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Nd\u00ebrsa klima ngrohet, ai lloj aktiviteti i rripit t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb er\u00ebrave (jet stream) q\u00eb ndodh n\u00eb gjer\u00ebsin\u00eb gjeografike t\u00eb mesme, do t\u00eb dob\u00ebsohet dhe n\u00eb raste ekstreme do t\u00eb ndahet, duke lejuar q\u00eb t\u00eb ndodh\u00eb ky lloj formimi i ciklonit.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c7\u00ebshtja e ndikimit t\u00eb ndryshimeve klimatike t\u00eb shkaktuara nga njeriu n\u00eb uragane ka qen\u00eb e diskutueshme n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, por hulumtimet e fundit sugjerojn\u00eb se lidhjet po b\u00ebhen m\u00eb t\u00eb qarta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gushtin e kaluar, Paneli Nd\u00ebrqeveritar p\u00ebr Ndryshimet Klimatike publikoi pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb raportit t\u00eb tij t\u00eb gjasht\u00eb t\u00eb vler\u00ebsimit, q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me shkenc\u00ebn e ngrohjes s\u00eb klim\u00ebs. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"976\" height=\"549\" src=\"http:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489961_dorian_hague_iss_190902.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1414\" srcset=\"https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489961_dorian_hague_iss_190902.jpg 976w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489961_dorian_hague_iss_190902-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489961_dorian_hague_iss_190902-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489961_dorian_hague_iss_190902-18x10.jpg 18w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489961_dorian_hague_iss_190902-390x220.jpg 390w\" sizes=\"auto, (max-width: 976px) 100vw, 976px\" \/><figcaption>Muri i syrit t\u00eb uraganit Dorian n\u00eb vitin 2019<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb lidhje me uraganet dhe ciklonet tropikale, autor\u00ebt than\u00eb se kishin &#8220;besim t\u00eb lart\u00eb&#8221; se d\u00ebshmit\u00eb e ndikimit njer\u00ebzor jan\u00eb forcuar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;P\u00ebrqindja e cikloneve intensive tropikale, shpejt\u00ebsia mesatare e er\u00ebs s\u00eb ciklonit tropikal dhe shpejt\u00ebsia e pikut t\u00eb er\u00ebs s\u00eb cikloneve tropikale m\u00eb intensive do t\u00eb rritet n\u00eb shkall\u00eb globale me rritjen e ngrohjes globale,&#8221; tha IPCC.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hulumtimi i ri i botuar t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn p\u00ebrdor disa vargje t\u00eb provave p\u00ebr t\u00eb treguar se ciklonet tropikale n\u00eb t\u00eb ardhmen ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb ndodhin n\u00eb nj\u00eb gam\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb sesa mendohej m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ajo q\u00eb ne kemi b\u00ebr\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb b\u00ebjm\u00eb t\u00eb qart\u00eb lidhjet midis fizik\u00ebs q\u00eb ndodh brenda vet\u00eb stuhive dhe dinamik\u00ebs s\u00eb atmosfer\u00ebs n\u00eb shkall\u00eb planetare,&#8221; tha Dr Studholme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem i v\u00ebshtir\u00eb sepse kjo fizik\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e simuluar mir\u00eb n\u00eb modelet numerike t\u00eb ekzekutuara n\u00eb kompjuter\u00ebt modern.&#8221;Zgjerimi i mundsh\u00ebm i k\u00ebtyre stuhive p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb rrezik t\u00eb konsideruesh\u00ebm p\u00ebr bot\u00ebn, ve\u00e7an\u00ebrisht kur ndikimet e tjera t\u00eb ngrohjes hyjn\u00eb n\u00eb loj\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zgjerimi i mundsh\u00ebm i k\u00ebtyre stuhive p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb rrezik t\u00eb konsideruesh\u00ebm p\u00ebr bot\u00ebn, ve\u00e7an\u00ebrisht kur ndikimet e tjera t\u00eb ngrohjes hyjn\u00eb n\u00eb loj\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ciklonet tropikale n\u00eb brezin e gjer\u00ebsis\u00eb s\u00eb mesme mund t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb ndryshime t\u00eb tjera si l\u00ebvizje m\u00eb t\u00eb ngadalshme dhe reshje m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha shiu,&#8221; tha Dr Gan Zhang, m\u00eb par\u00eb nj\u00eb shkenc\u00ebtar atmosferik n\u00eb Universitetin Princeton dhe NOAA i cili nuk ishte i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb studimin e ri.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"976\" height=\"549\" src=\"http:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489885_gettyimages-1235037354.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1415\" srcset=\"https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489885_gettyimages-1235037354.jpg 976w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489885_gettyimages-1235037354-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489885_gettyimages-1235037354-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489885_gettyimages-1235037354-18x10.jpg 18w, https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/122489885_gettyimages-1235037354-390x220.jpg 390w\" sizes=\"auto, (max-width: 976px) 100vw, 976px\" \/><figcaption>Disa nga d\u00ebmet e shkaktuara kur uragani Ida arriti n\u00eb tok\u00eb n\u00eb SHBA ver\u00ebn e kaluar<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;K\u00ebto ndryshime t\u00eb cikloneve tropikale, plus nj\u00eb rritje e theksuar e nivelit t\u00eb detit bregdetar mund t\u00eb komplikojn\u00eb ndikimet e mundshme shoq\u00ebrore.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dr Zhang paralajm\u00ebroi se ndjeshm\u00ebria e cikloneve tropikale ndaj ngrohjes ka nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb pasigurie, por ai tha se rreziku nga k\u00ebto stuhi mund t\u00eb rritet akoma edhe me nivele t\u00eb moderuara t\u00eb ngrohjes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sigurisht, autor\u00ebt argumentojn\u00eb se ky kurs nuk \u00ebsht\u00eb vendosur n\u00eb gur dhe se reduktimet dramatike t\u00eb emetimeve t\u00eb karbonit ve\u00e7an\u00ebrisht gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb ardhshme, mund t\u00eb ndryshojn\u00eb rezultatin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Kontrolli mbi k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb gradienti i temperatur\u00ebs midis tropik\u00ebve dhe poleve, dhe kjo \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e lidhur ngusht\u00eb me ndryshimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb klim\u00ebs,&#8221; tha Dr Studholme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Nga fundi i k\u00ebtij shekulli, ndryshimi n\u00eb at\u00eb gradient midis nj\u00eb skenari me emetim t\u00eb lart\u00eb dhe nj\u00eb skenari me emetim t\u00eb ul\u00ebt \u00ebsht\u00eb dramatik. Kjo mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse p\u00ebr sa i p\u00ebrket m\u00ebnyr\u00ebs se si zhvillohen k\u00ebto uragane.&#8221; \/MeteoKosova\/<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ndryshimet klimatike do t\u00eb zgjerojn\u00eb gam\u00ebn e cikloneve tropikale, duke i b\u00ebr\u00eb miliona m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb preksh\u00ebm ndaj k\u00ebtyre stuhive shkat\u00ebrruese, thot\u00eb nj\u00eb studim i ri. Aktualisht, k\u00ebto ciklone &#8211; ose uragane si\u00e7 njihen gjithashtu &#8211; kufizohen kryesisht n\u00eb rajonet tropikale n\u00eb veri dhe n\u00eb jug t\u00eb ekuatorit. Por studiuesit thon\u00eb se rritja e &hellip;<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":1416,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"wds_primary_category":0,"footnotes":""},"categories":[24,29],"tags":[],"class_list":["post-1412","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ballina","category-kuriozitete"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.meteokosova.com\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/merlin_143651790_5feec6b1-4c48-45b3-96ad-8cf30513ad9f-articleLarge.webp","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1412","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1412"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1412\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1417,"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1412\/revisions\/1417"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1412"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1412"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meteokosova.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1412"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}