Sot, 12 gusht 2026, do të ndodhë një nga fenomenet më spektakolare astronomike të këtij viti: eklipsi total i Diellit. Hëna do të kalojë përpara Diellit dhe, përgjatë një brezi të ngushtë të sipërfaqes së Tokës, do ta mbulojë plotësisht diskun e tij.
Hija e Hënës do të përshkojë pjesë të Grenlandës, Islandës dhe më pas veriun e Spanjës, duke vazhduar drejt Mesdheut dhe Ishujve Balearikë. Një pjesë shumë e vogël e verilindjes së Portugalisë do të përfshihet gjithashtu në zonën e totalitetit. Në pjesën më të madhe të Evropës, eklipsi do të jetë i pjesshëm.
Spanja në qendër të spektaklit
Spanja do të jetë një nga vendet më të rëndësishme për vëzhgimin e këtij eklipsi. Rruga e totalitetit do të kalojë nëpër pjesën veriore të vendit, nga bregdeti i Atlantikut drejt verilindjes dhe më pas drejt Mesdheut.
Totaliteti do të jetë i dukshëm nga qytete dhe zona të tilla si A Coruña, Oviedo, León, Santander, Burgos, Zaragoza dhe Valencia, ndërsa rruga e totalitetit përfshin edhe Ishujt Balearikë. Në disa prej këtyre vendeve, Hëna do ta mbulojë plotësisht Diellin për rreth një deri në pothuajse dy minuta.
Një nga veçoritë më të veçanta të eklipsit është se në Spanjë totaliteti do të ndodhë shumë pranë perëndimit të Diellit. Kjo do të krijojë një pamje të jashtëzakonshme, me Diellin e eklipsuar shumë ulët mbi horizont dhe qiellin që errësohet në mes të mbrëmjes.
Pikërisht për shkak të lartësisë shumë të vogël të Diellit mbi horizont, zgjedhja e vendit të vëzhgimit është jashtëzakonisht e rëndësishme. Malet, ndërtesat, pemët ose çdo pengesë tjetër në drejtim të perëndimit mund ta fshehin Diellin para ose gjatë totalitetit.
Në Spanjë pritet interesim shumë i madh për këtë ngjarje. Autoritetet spanjolle kanë parashikuar një fluks të jashtëzakonshëm vizitorësh drejt zonave përgjatë rrugës së totalitetit, veçanërisht në pjesët veriore dhe në Ishujt Balearikë.
Një rikthim pas më shumë se një shekulli
Eklipsi i sotëm është veçanërisht interesant edhe për historinë astronomike të Spanjës. Eklipsi i fundit total i Diellit i parë nga territori i Spanjës kontinentale ishte më 30 gusht 1905, ndërsa eklipsi hibrid i vitit 1912 kishte totalitet vetëm në një brez shumë të ngushtë në veriperëndim të Gadishullit Iberik.
Për këtë arsye, eklipsi i 12 gushtit 2026 shënon rikthimin e një eklipsi total në pjesën kontinentale të Spanjës pas më shumë se 120 vitesh.
Çfarë do të ndodhë gjatë totalitetit?
Gjatë fazës së totalitetit, Hëna do ta mbulojë plotësisht diskun e ndritshëm të Diellit. Për pak çaste, drita e ditës do të zbehet në mënyrë dramatike dhe në qiell do të bëhet e dukshme korona diellore, atmosfera e jashtme e Diellit.
Ky është momenti më spektakolar i eklipsit, por edhe ai që mund të vëzhgohet vetëm brenda brezit të ngushtë të totalitetit.
Po nga Kosova?
Nga Kosova eklipsi nuk do të jetë total. Ai do të shihet vetëm si eklips i pjesshëm dhe, për më tepër, në një moment shumë të pafavorshëm për vëzhgim.
Në Prishtinë, eklipsi fillon rreth orës 19:29, maksimumi ndodh rreth 19:38, ndërsa Dielli perëndon rreth orës 19:41.
Kjo do të thotë se faza më e rëndësishme e eklipsit ndodh vetëm pak minuta para perëndimit të Diellit.
Për këtë arsye, vëzhgimi nga Kosova do të jetë veçanërisht sfidues. Përveç faktit që Dielli do të jetë shumë ulët mbi horizont, relievi i thyer dhe malor i Kosovës mund ta pengojë pamjen nga shumë lokacione.
Një vend i përshtatshëm për vëzhgim duhet të ketë horizont sa më të hapur drejt perëndim-veriperëndimit (WNW). Një pikë më e lartë mund të jetë shumë më e favorshme sesa një lokacion i rrethuar nga male ose ndërtesa.
Nëse horizonti është i hapur dhe kushtet atmosferike janë të mira, nga Kosova mund të vërehet një Diell në formë të një gjysmëhëne shumë të hollë pranë horizontit, përpara se të zhduket pas horizontit.
Në orën 19:41, Dielli do të perëndojë, duke i dhënë fund edhe mundësisë për ta vëzhguar eklipsin nga Kosova.
Kujdes gjatë vëzhgimit
Edhe gjatë një eklipsi të pjesshëm, Dielli nuk duhet të shikohet drejtpërdrejt me sy të lirë. Për vëzhgim të sigurt duhet të përdoren syze të certifikuara për eklipse diellore ose pajisje me filtër të posaçëm diellor.
Një ditë e jashtëzakonshme për astronominë evropiane, me totalitetin që përshkon Spanjën dhe një eklips të pjesshëm që mund të shihet edhe nga Kosova, ndonëse me një dritare shumë të shkurtër vëzhgimi për shkak të perëndimit të Diellit. /MeteoKosova/
